Jak działa harmonogram spłat rat malejących i równych

Czym różnią się raty malejące od równych

Rata kredytu to suma dwóch składników: spłaty pożyczonej kwoty oraz opłaty za jej udostępnienie. Proporcje między nimi przebiegają inaczej w zależności od wybranego modelu spłaty. Przy jednym wariancie stała pozostaje kwota przeznaczana na pomniejszenie długu, a drugi składnik liczony jest od aktualnego zadłużenia i z czasem się obniża. Przy drugim modelu niezmienna jest łączna wysokość całej płatności, a proporcja między spłatą kapitału a opłatą za kredyt przesuwa się z upływem czasu instytucji finansującej.

Jak liczony jest harmonogram raty malejącej

Bank dzieli całą kwotę do spłaty przez liczbę rat i tę samą wartość wpisuje do każdej pozycji harmonogramu jako stałą część zobowiązania. Drugi składnik nalicza od aktualnego salda zadłużenia, które po każdej wpłacie jest niższe. Efekt jest taki, że pierwsza płatność wypada najwyżej w całym okresie spłaty, a każda kolejna okazuje się nieco mniejsza od poprzedniej. Spadek nie jest jednakowy co do złotówki, ale tendencja jest konsekwentna aż do ostatniej pozycji w harmonogramie, która jest wtedy najniższa.

Taki harmonogram sprawdza się u osób, które w momencie zaciągania zobowiązania mają wyższą zdolność do ponoszenia kosztów i spodziewają się, że obciążenie z czasem powinno maleć, a nie rosnąć. Dotyczy to na przykład kredytobiorców planujących przejście na emeryturę w trakcie spłaty albo tych, którzy chcą jak najszybciej ograniczyć sumę odsetek.

Jak liczony jest harmonogram raty równej

Przy racie równej bank ustala jedną, stałą kwotę płatności tak, aby przy danym oprocentowaniu i okresie zobowiązania suma obu składników była identyczna co miesiąc. Na początku spłaty większą część obciążenia stanowi opłata za udostępnienie pieniędzy, ponieważ dług jest wysoki, a jego zmniejszanie przebiega powoli. Z czasem proporcje się odwracają – zadłużenie topnieje, więc ten koszt staje się niższy, a na pomniejszenie zobowiązania zostaje więcej miejsca w ramach tej samej płatności. Dla kredytobiorcy oznacza to przewidywalny, niezmienny wydatek miesięczny przez cały okres umowy.

Ten model wybierają osoby, które cenią sobie stabilność budżetu domowego i wolą wiedzieć z góry, ile dokładnie zapłacą na każdym etapie spłaty, niezależnie od poziomu zadłużenia. To rozwiązanie dominujące na rynku kredytów gotówkowych i w dużej części ofert hipotecznych, ze względu na łatwość planowania wydatków.

Porównanie obu typów rat

Z zestawienia wynika, że pierwsza opcja obciąża bardziej na starcie, ale w zamian jest tańsza łącznie, podczas gdy druga rozkłada ciężar równomiernie kosztem wyższej sumy odsetek.

Wpływ na całkowity koszt kredytu

Ponieważ przy racie malejącej dług zmniejsza się szybciej na początku, jego saldo spada sprawniej niż w drugim wariancie. Niższe zadłużenie przekłada się na mniejsze obciążenie z tytułu odsetek w kolejnych okresach, dlatego ich suma w całym horyzoncie spłaty jest wyraźnie mniejsza niż przy racie równej. Różnica rośnie wraz z długością zobowiązania i wysokością oprocentowania – im dłuższy czas spłaty i im wyższa stopa, tym bardziej opłaca się ten wariant z perspektywy całkowitego kosztu. Dotyczy to zwłaszcza wieloletnich zobowiązań, takich jak finansowanie opisane w poradniku o krokach do kredytu hipotecznego.

Niższy koszt odsetkowy przy racie malejącej wiąże się jednak z koniecznością udźwignięcia wyższej płatności na starcie. Jeśli zdolność finansowa jest liczona na granicy możliwości, bank może nie zaakceptować tego wariantu, bo pierwsza pozycja w harmonogramie byłaby zbyt dużym obciążeniem względem dochodów. To jeden z powodów, dla których w praktyce model o stałej wysokości jest częściej spotykany przy pożyczkach na doraźne potrzeby i ratach za zakupy, o czym można przeczytać w artykule o kredycie gotówkowym i zakupach na raty.

Który wariant wybrać w praktyce

Decyzja powinna zależeć od dwóch rzeczy: aktualnej zdolności do ponoszenia kosztów oraz horyzontu czasowego, w jakim planowana jest spłata. Jeśli budżet domowy pozwala na wyższy wydatek na starcie i priorytetem jest minimalizacja sumy odsetek, rata malejąca jest rozwiązaniem korzystniejszym. Jeśli natomiast liczy się przewidywalność i komfort planowania miesięcznych wydatków, a możliwości są ograniczone, druga opcja daje większe pole manewru, bo jej pierwsza pozycja jest niższa niż otwierająca spłatę rata w tamtym modelu przy tej samej kwocie zobowiązania.

Osoby, które już regulują dług na ratach równych i chcą ograniczyć koszt odsetkowy bez zmiany harmonogramu, mogą rozważyć nadpłaty albo szukanie innego źródła dochodu przeznaczanego na szybsze zmniejszenie zadłużenia, co opisuje tekst o tym, jak zarobić dodatkowe pieniądze na spłatę zobowiązań. Przy wyborze między wariantami pomocna bywa też rozmowa z doradcą, który na podstawie symulacji pokaże konkretne kwoty dla danej oferty, a nie tylko ogólny mechanizm.

Wskazówka: przed podpisaniem umowy poproś bank o harmonogram w obu wariantach dla tej samej kwoty i okresu – dopiero porównanie konkretnych liczb pokaże, która opcja pasuje do Twojego budżetu.

Zmiana typu rat w trakcie spłaty

Część banków dopuszcza inny sposób naliczania płatności w trakcie trwania umowy, zwykle w formie aneksu. Taki krok ma sens, gdy sytuacja finansowa kredytobiorcy istotnie się poprawia – na przykład wzrost dochodów pozwala przejść z modelu stałego na malejący i realnie obniżyć sumę odsetek do zapłaty. Wiąże się to jednak z dodatkowymi formalnościami i czasem z opłatą za sporządzenie dokumentu, dlatego przed podjęciem decyzji dobrze porównać, czy oszczędność przewyższy jego koszt. Taką zmianę lepiej skonsultować z pracownikiem banku albo doradcą finansowym przed podpisaniem aneksu.

Najczęstsze pytania

Czy rata malejąca zawsze jest tańsza?

Tak, przy tej samej kwocie, okresie i oprocentowaniu suma odsetek w tym wariancie jest niższa niż w racie równej, ponieważ dług spłaca się szybciej na początku.

Czy mogę zmienić typ raty po podpisaniu umowy?

Zależy od oferty banku – część instytucji dopuszcza taką zmianę w formie aneksu, inne nie przewidują takiej możliwości w ogóle.

Która rata jest łatwiejsza do uzyskania przy niższej zdolności kredytowej?

Rata równa, bo jej początkowa wysokość jest mniejsza niż otwierająca spłatę rata malejąca przy tej samej kwocie zobowiązania.

Wybór harmonogramu dobrze potraktować jako element szerszej decyzji o finansowaniu, obok formy zabezpieczenia czy rodzaju oprocentowania, które wpływają na to, z czego składa się koszt zobowiązania. Dla jednych priorytetem będzie niższa suma odsetek, dla innych stabilność domowego budżetu, i żadna z tych odpowiedzi nie jest uniwersalnie lepsza, dopóki nie zestawi się jej z własną sytuacją.